غوغا در غدیر

دشت غوغا بود، غوغا بود، غوغا در غدیر

موج مى‏زد سیل مردم، مثل دریا در غدیر

باز باران، با ترانه…

باز باران با ترانه

می خورد بر بام خانه

یادم آید کربلا را

اطلس آداب زندگی

قسمت پنجم: ۲۹ کار برای شاد شدن

دین اسلام آیین زندگی در این مزرعه آخرت است که برنامه‌ای جامع و کامل دارد تا هم این جهان به کام آدمی باشد و هم آن جهان.
آن جهان که بماند، اما این دنیا به مقتضای ساختار آن، دار تزاحم و شرور و ابتلائات است. در دست داشتن نقشه‌ای برای رسیدن به گنج نیک بختی، در این مسیر بسیار ضروری است.

به بند کشیده شدن شیاطین در ماه رمضان

 
در بسیارى از احادیث این باب، به این نکته اشاره شده بود که در ماه رمضان، شیاطین به بند کشیده مى‏شوند. در این زمینه پرسش‏هایى پدید مى‏آید، از قبیل این که:
شیطان کیست؟ در نظام حکیمانه خلقت، چرا به شیطان اجازه داده شده که انسان را گمراه سازد؟ مرز تسلط شیطان بر انسان تا کجاست؟ چرا خداوند، در ماه رمضان، شیاطین را به بند مى‏کشد و از تأثیر گمراه‎گرانه آنان جلوگیرى مى‏کند؛ ولى در ماه‏هاى دیگر، آنان را آزاد مى‏گذارد؟ و سرانجام، اگر اینگونه روایاتْ درست‏اند، چگونه شمارى از روزه‏داران، در این ماه، مرتکب گناه مى‏شوند؟
آنچه به طور اجمال مى‏توان گفت، این است که: در دیدگاه اسلامى، شیاطین، موجوداتى نامرئى از جنس جن‏اند که از شعور، آگاهى، آزادى و قدرتِ انتخاب برخوردارند؛ لیکن با سوء استفاده از آزادى خود، با زیبا جلوه دادن زشتى‏ها و تحریک هوس‏هاى نامشروع انسان، به گمراه ساختن و فریب دادن او مى‏پردازند .
اما در وراى این نقش اغواگرانه‏اى که شیاطین در نظام آفرینش بازى مى‏کنند، حکمتِ، شکوفایى استعدادهاى پنهانى انسان، تربیت در حدّ انسان کامل، و آماده ساختن او در سایه مقاومت در برابر این لغزشگاه‏ها و فریب‏ها، نهفته است .
این، در حالى است که مرز سلطه شیاطین بر انسان، از حدّ تحریک و وسوسه فراتر نمى‏رود. از این رو، آنان انسان را به زشتى‏ها دعوت مى‏کنند؛ لیکن نمى‏توانند او را به ارتکاب زشتى‏ها وا دارند.۱
با این توضیح، آنچه در این مورد باید بررسى شود، دو مسئله است:
۱- به بند کشیده شدن شیاطین در ماه رمضان .
۲- بررسى عوامل پنهان در وراى انجام دادن گناهان در این ماه، با آن که شیاطین در بندند و نقش گمراه‎گرانه ندارند .
 
علت به بند کشیده شدن شیاطین در ماه رمضان

تحلیل و بررسى روایات دینى در موضوع به بند کشیده شدن شیاطین و جلوگیرى از آنها در ماه رمضان، دو علت را نشان مى‏دهد، با این توضیح که علت دوم در طولِ علت اول است: شیاطین، موجوداتى نامرئى از جنس جن‏اند که از شعور، آگاهى، آزادى و قدرتِ انتخاب برخوردارند؛ لیکن با سوء استفاده از آزادى خود، با زیبا جلوه دادن زشتى‏ها و تحریک هوس‏هاى نامشروع انسان، به گمراه ساختن و فریب دادن او مى‏پردازند .۱٫ طبیعت پیشگیرانه روزه
روزه به طور طبیعى، زمینه‏اى را که شیطان بر اساس آن، انسان را به گمراهى مى‏کشاند، از بین مى‏برد. به تعبیر دقیق‏تر، زنجیرى که در ماه رمضان، شیطان را به بند مى‏کشد، چیزى جز خودِ روزه نیست. از این رو، در حدیث ‏پیامبر خدا آمده است:
إنَّ الشَّیطانَ لَیَجرى مِنِ ابنِ آدَمَ مَجرَى الدَّمِ فَضَیِّـقوا مَجارِیَهُ بِالجُوعِ۲؛ شیطان در انسان جارى مى‏شود، همچون جریان خون . پس با گرسنگى، مجارى او را تنگ کنید .
این حدیث، به روشنى بر این نکته دلالت دارد که روزه به طور طبیعى، مانع تسلط شیطان بر انسان مى‏شود. زنجیرى که روزه دارد، نه تنها شیطان را به بند مى‏کشد، بلکه کشش‏هاى نفْس امّاره را هم مهار مى‏کند، آن را به اسارت در مى‏آورد و
جلوى سلطه آن را بر انسان مى‏گیرد، و به فرموده امیر مؤمنان علیه‏السلام: نِعمَ العَونُ عَلى أسرِ النَّفسِ وَ کَسرِ عادَتِهَا التَّجَوُّعُ۳؛ گرسنگى، چه خوب یاورى براى اسیر کردن نفْس و شکستن عادت آن است!
بر این اساس، همه روایاتى که در ستایش گرسنگى و نقش آن در خودسازى و تربیت نفْس، وارد شده‏اند، هدف آنها ایجاد مانع طبیعى در برابر سلطه شیطان بر انسان و نگهدارى انسان از کشش‏ها و اغواگرى‏هاى نفْس و نیز آزادسازى نیروهاى عقلى و شکوفاسازى استعدادهاى انسانى است، آنگونه که از این دو روایت ـ که از مجموعه احادیث اینگونه برگزیده‏ایم ـ روشن مى‏شود.۴ پیامبر خدا فرمود: جاهِدوا أنفُسَکُم بِالجُوعِ وَالعَطَشِ، فَإِنَّ الأجرَ فى ذلِکَ کَأَجرِ المُجاهِدِ فى سَبیلِ اللهِ۵؛ به وسیله گرسنگى و تشنگى، با نفس خویش جهاد کنید؛ چرا که پاداش آن، مثل پاداش جهادکننده در راه خداست . نیز فرمود: أحیوا قُلُوبَکُم بِقِلَّةِ الضِّحکِ و قِلَّةِ الشَّبَعِ ، وَ طَهِّروها بِالجُوعِ تَصفو[ تَصفُ] وَ تَرِقُّ۶؛ دل‏هاى خود را با کم خندیدن و کم خوردن، زنده کنید و آن را با گرسنگى، پاک سازید تا صاف و رقیق شود .
 
2 . عنایت ویژه خداوند
افزون بر پشتوانه‏اى که روزه به طور طبیعى براى روزه‏داران جهت جلوگیرى از سلطه شیطان و اغواگرى‏هاى او پدید مى‏آورد، این برنامه عبادى، خود به خود، زمینه‏ساز شمول عنایت‏هاى خدا بر آنان مى‏گردد. آنچه در روایات با عنوان به بند کشیدن شیاطین در این ماه آمده است، به همین نکته اشاره دارد .
به عبارت دیگر، عنایت الهى گزاف نیست تا سؤال شود، چرا خداى سبحان، مانع سلطه شیطان نمى‏شود و در بقیه ماه‏ها بین انسان و سلطه او فاصله نمى‏اندازد؟ هرگز؛ بلکه ریشه این توفیق و عنایت الهى، در انتخاب خود انسان و ورود او به میهمان‏سراى رمضان، نهفته است .
شیطان در انسان جارى مى‏شود، همچون جریان خون . پس با گرسنگى، مجارى او را تنگ کنید.علت سود نبردن از به بند کشیده شدن شیاطین

در چارچوب تحلیلى که گذشت ـ که مى‏رساند در این ماه، شیاطین نسبت به انسان و دست کم نسبت به روزه‏داران، سلطه ندارند ـ سؤال اساسى دومى مطرح مى‏شود؛ چرا که مى‏بینیم گاهى روزه‏داران هم در این ماه دچار غفلت و گناه مى‏شوند. تشریع کفّاره‏هایى که براى درمان این حالت‏هاست؛ نیز گواه آن است . سیّد ابن طاووس (ره) در تصویر این نکته مى‏گوید: یکى از دینداران از من پرسید: «من از به بند کشیده شدن شیاطین بهره چندانى نمى‏برم؛ چون همان حالت غفلت را که پیش از ماه رمضان داشتم، دارم و گویا فرقى نکرده است و با زنجیر شدن یاران شیطان، از آن کاسته نشده است … .»۷
دو پاسخ به این پرسش مى‏توان داد:
۱٫ شیطان، به تنهایى زمینه‏ساز گناهان نیست .

این پاسخ، بر این نکته استوار است که خطاها و گناهانى که از انسان سر مى‏زند، تنها به شیطان و اغواگرى او مربوط نمى‏شود؛ بلکه دو منشأ اساسى دیگر هم دارد: نفْس امّاره، و زنگارهاى متراکمى که پیامد گناهان پیشین‏اند و دل را آلوده و سیاه ساخته‏اند . در واقع، عنایت الهى‏اى که در ماه رمضان شامل انسان مى‏شود، تنها تأثیر عامل نخستین را که مربوط به شیطان است، از بین مى‏برد؛ اما دو عامل دیگر همچنان نقش ایفا مى‏کنند و جهت زمینه‏سازى براى انحراف انسان و سر زدن گناهان از او و غافل ماندن وى، کافى‏اند .
بر فرض که روزه بتواند همه کشش‏هاى نفْس امّاره را بپوشاند و تأثیر آن را در کشاندن انسان به طرف خطاها و گناهان از بین ببرد، زنگارهاى متراکم از گناهان گذشته، کافى‏اند که براى روزه‏دار، خطرآفرین باشند و او را در معرض غفلت و گناه قرار دهند .
۲٫ در بند بودن شیطان‏ها ، نسبى است .

از تحلیل گذشته روشن شد که زنجیرى که شیطان را به بند مى‏کشد، از خود روزه ماه رمضان فراهم مى‏شود و نه از چیز دیگرى. بنا بر این، هر چه روزه مستحکم‏تر و کامل‏تر باشد، زنجیرى که شیطان را به بند مى‏کشد و جلوى نفْس امّاره را مى‏گیرد، محکم‏تر خواهد بود و از میزان غفلت و انحراف‏هاى ناشى از آن، خواهد کاست . بر این پایه، مى‏توان گفت: روزه آنان که در ماه رمضان، گناهانى مرتکب مى‏شوند، روزه کاملى نیست .
 
برگرفته از کتاب ماه خدا، محمدی ری شهری .
گروه دین و اندیشه تبیان، هدهدی .

۱- در قرآن آمده است: «چون کار داورى به پایان مى‏رسد، شیطان مى‏گوید: خداوند به شما وعده راست داد. و من به شما وعده دادم؛ اما تخلّف کردم . من بر شما سلطه‏اى نداشتم، جز آن که شما را دعوت کردم . شما هم پذیرفتید . پس مرا سرزنش نکنید و خودتان را ملامت کنید.» (ابراهیم، آیه ۲۲) 
2- إحیاء علوم الدین، ۱/ ۳۴۷ ؛ المحجّة البیضاء، ۵ / ۱۴۸ ، عوالى اللئالى، ۱/۲۷۳/۹۷ و ص ۳۲۵ / ۶۶ .
۳- عیون الحکم و المواعظ، ۴۹۴ ، غرر الحکم، ۹۹۴۴ .
۴- براى آگاهى بیشتر از اینگونه روایات، ر . ک : ص ۱۳۵ کتاب ماه خدا از محمدی ری شهری(برکات میهمانى خدا / حکمت) و ص ۱۳۷ (تقرّب به خدا) و ص ۱۴۵ (بهشتى شدن) .
۵- إحیاء علوم الدین، ۳ / ۱۲۴ ؛ المحجّة البیضاء ، ۵ / ۱۴۶ .
۶- إحیاء علوم الدین، ۳ / ۱۲۹؛ المحجَّة البیضاء، ۵/ ۱۵۴ .
۷- سیّد ابن طاووس، پنج جواب براى این سؤال بیان مى‏کند که هیچ کدام قانع‏کننده نیست، مگر پاسخ اخیر که همراه با توضیحاتى در متن مى‏آید. (ر . ک : الإقبال، ۱/ ۷۳) .

به بند کشیده شدن شیاطین در ماه رمضان

مباحثه ای تکان دهنده

محدّثین و مورّخین به نقل از امام جعفر علیه السلام آورده اند:
روزى هشام بن عبدالملک ، پدرم امام محمّد باقر علیه السلام را نزد خود احضار کرد.
و چون حضرت به مجلس هشام وارد شد، پس از مذاکراتى در مسائل مختلف ، هشام ما را به همراه چند ماءمور مرخّص ‍ کرد.

کدام تفکر از ۷۰سال عبادت بهتر است

سلام
حتما شما هم این روایت را از امیر مؤمنان، حضرت علی علیه السلام شنیده‌اید که “تفکرُ ساعةٍ افضل من عبادة سبعین سنةٍ“، ساعتی اندیشیدن برتر از هفتاد سال عبادت است.
عبارات زیادی نزدیک به این مضمون از پیامبر اسلام و خاندانش برای ما به یادگار رسیده است که خود این تعابیر نیازمند اندیشیدن و تعمق است که چرا و چگونه ساعتی فکر بر عبادت چندین و چند ساله می‌چربد؟
در این نوشتار شما جواب این سوال را بر اساس چند کلام دیگر از اهل بیت که به گونه‌ای مفسرِ حدیث مورد بحث ماست خواهید یافت.
حسن بن صیقل مى گوید: از امام صادق (ع ) پرسیدم: مردم از پیامبر روایت مى کنند که “اندیشیدن یک ساعت، بهتر از عبادت یک شب است” ، این چه اندیشه‌ای است و چگونه باید فکر کرد؟
امام صادق (ع ) فرمود: هنگامى که انسان از کنار خرابه‌ای مى‌گذرد، بگوید: “آنها که در تو سکونت داشتند، کجایند؟ آنها که تو را ساختند کجایند؟ چرا سخن نمى‌گوئى؟ ۱ 
با توجه این حدیث شریف می‌توان فهمید که، تفکری برتر از عبادت است که موجب عبرت گرفتن و تعمق در احوال خود، و رابطه‌ی با خداست، که امام علیه السلام این مضمون را با طرح مصداقی بیان کرده‌است.
آنچه گفتیم نیز به صراحت در روایات  معصومین آمده‌است. چنانکه از امام صادق علیه السلام می‌خوانیم: ” برترین عبادات، اندیشه‌ی مدام در خداوند و قدرت اوست“  2
اسلام، آیینی است بنا شده بر پایه‌های استوار اندیشه. و عبادت، که از منظر اسلام بسیار با اهمیت است، خود حاصل تفکری است که اساس اعتقادِ انسان مسلمان است.
معمر ابن خلاد می‌گوید از امام رضا علیه السلام شنیدم که فرمود: “عبادت به نماز و روزه‌ی زیاد نیست، بلکه عبادت اندیشیدن در امر خداوند است! ” ۳ 
پر واضح است که امام نماز و روزه را زیر سوال نبرده، که خود و خاندانش، بزرگترین عابدان دهر بودند که بیشترین صوم و صلاة را به پا داشتند، بلکه مغز عبادت را تفکر درباره خداوند دانسته‌اند، و اندک‌ترین اثر این اندیشه می‌توان این دانست که فرد بداند چه کار می‌کند و برای چه و از برای که ‌می کند. و این اولین سوالی است که برای خود شخص و کسی که او را در حال عبادت می‌بیند پیش می‌آید.
می‌توان نتیجه تفکر را در دو عنوان خلاصه کرد:
۱- شناساندن خوبیها و تمیز میان خوب وبد
۲- ایجاد انگیزه و کشش به سوی عمل به نیکیهای فهمیده‌شده و گریز از بدیها
در روایتی از امیر مؤمنان، علی علیه السلام آمده است: تفکر شخص را به سوی خوبیها و عمل به آنها فرا می‌خواند. ۴
و خلاصه ارزش تفکر تا بدانجاست که خود از عبادتهای بسیار بزرگ و ارزشمند است که هر کسی توفیق به جا آوردن آن را پیدا نمی‌کند. 
 

متن روایات:

۱- علی بن إبراهیم ، عن أبیه ، عن بعض أصحابه ، عن أبان ، عن الحسن الصیقل قال : سألت أبا عبد الله (علیه السلام) عما یروی الناس أن تفکر ساعة خیر من قیام لیلة، قلت: کیف یتفکر؟ قال: یمر بالخربة أو بالدار فیقول: أین ساکنوک، أین بانوک، ما [با] لک لا تتکلمین
۲ – عدة من أصحابنا ، عن أحمد بن محمد بن خالد، عن أحمد بن محمد بن أبی نصر عن بعض رجاله، عن أبی عبد الله (علیه السلام) قال: أفضل العبادة إدمان التفکر فی الله و فی قدرته.
۳ – محمد بن یحیى، عن أحمد بن محمد بن عیسى، عن معمر بن خلاد قال: سمعت أبا الحسن الرضا (علیه السلام) یقول: لیس العبادة کثرة الصلاة والصوم، إنما العبادة التفکر فی أمر الله عز و جل .
۴ – محمد بن یحیى ، عن أحمد بن محمد ، عن إسماعیل بن سهل ، عن حماد . عن ربعی قال قال أبو عبد الله (علیه السلام) : قال أمیر المؤمنین (صلوات الله علیه) : [إن] التفکر یدعو إلى البر و العمل به .
حسین عسگری
سایت تبیان

 ر.ک: اصول کافى، ج ۲، ص ۵۴، باب التفکر

کدام تفکر از ۷۰سال عبادت بهتر است؟

شرح لفظ یابن رسول الله

السلام علیک یابن رسول الله؛ سلام بر تو اى پیغمبر خدا

نزد شیعه اثنى عشرى که امام حسن و امام حسین(علیهماالسلام) دو فرزند بزرگوار پیغمبرند ولى چون بعضى از اهل سنت مخالف این موضوع می‎باشند لذا باید این مطلب را با ادله‎اى که نزد آنها معتبر است ثابت کنیم، دلیل از قرآن و نیز اخباریست که شیعه و سنى در کتب معتبر خود نقل کرده‎اند.
در اثبات این که حسنین اولاد پیغمبرند
حق تعالى می‎فرماید: فمن حاجک فیه من ما جائک من العلم فقل تعالوا ندع ابنائنا و ابنائکم نسائنا و نسائکم و انفسنا و انفسکم ثم نبتهل فنجعل لعنة الله على الکاذبین. (آل عمران/۶۱)

الهامش از جلیل و پیامش ز جبرئیل 

 
سلسله نوشتارهای عصمت در اندیشه دینی درصدد است تا ضمن باز تعریف مفهوم عصمت، مهمترین پرسش‌هایی که در این زمینه مطرح است را بیان کرده و پاسخی درخور  به آن‌ها بدهد.
 
شواهد تاریخی نشان می‌دهد که برخی از اصحاب پیامبر به راحتی به ایشان اعتراض می‌کردند. آیا این نشانگر آن نیست که آنان اعتقادی به عصمت او نداشته‌اند؟
 

یاران رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌وآله در درجات گوناگونی از معرفت جای داشتند و چه بسا سست ایمانانی که بر کار آن حضرت ایراد می‌گرفتند و برای مثال، عدالت وی را در تقسیم غنایم زیر سوال می‌بردند و پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌وآله در پاسخ می‌فرمود: «اگر عدالت را نزد من نتوان یافت، کجا می‌توان سراغی از آن گرفت؟»
برخی این اعتراضات را دلیلی برای تردید در عصمت پیامبر خدا قرار داده، می‌گویند:
در سال‌های آغاز اسلام، ضعف‌ها و خطاهای اخلاقی محمد صلی‌الله‌علیه‌وآله آزادانه بازگو می‌شد.
نگاهی گذرا به وقایع صدر اسلام کافی است تا روشن سازد که مساله عصمت برای بسیاری از یاران رسول خدا؛ مسلّم بوده است، و اگر کسی از سر ناآگاهی یا با انگیزه‌هایی دیگر، در برابر اعمال پیامبر پرچم مخالفت بر می‌افراشت، با اعتراض دیگران روبرو می‌شد.
 
اینک به نقل چند حکایت در این باره می‌پردازیم:
۱) گفتگو درباره جنگ بدرپیش از جنگ بدر، پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌وآله با اصحاب خود به مشورت پرداخت. ابتدا دو تن از مهاجران سخنانی بر زبان راندند که آزردگی خاطر رسول خدا را در پی‌آورد. آنگاه مقداد و سعد بن معاذ لب به سخن گشودند و جملاتی به زبان آوردند که بیانگر فرمانبرداری کامل آنان از پیامبر خدا بود و از اعتقاد به جدایی ناپذیری نبوت و عصمت حکایت داشت. بخشی از سخنان سعد بن معاذ چنین است.
« پدر و مادرم فدای تو باد ای رسول خدا! ما به تو ایمان آوردیم و تصدیقت نمودیم و گواهی دادیم که آنچه آورده‌ای همه حق است و از جانب خدا. به هر چه می‌خواهی فرمان بده؛ هر آنچه را دوست داری از اموال ما برگیر و هر اندازه که می‌خواهی باقی گذار…سوگند به خدا که اگر دستور دهی تا خویش را به دریا زنیم، سرپیچی نخواهیم کرد.»
اینگونه حکایات بیانگر آن است که بر خلاف پندار برخی، مسلمانان سال‌های آغازین اسلام، میان «محمّد انسان» و «محمّد پیامبر» جدایی نمی‌افکندند و فرمانبرداری و سرسپردگی خود را تنها به یکی از آن دو منحصر نمی‌کردند؛ بلکه با پیروی از منطق قرآن همه سخنان او را برخاسته از وحی رحمانی و برکنار از خواهش‌های نفسانی می‌دانستند.

الهامش از جلیل و پیامش ز جبرئیل            نطقش نه از طبیعت و رأیش نه از هوی

 
یاران رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌وآله در درجات گوناگونی از معرفت جای داشتند و چه بسا سست ایمانانی که بر کار آن حضرت ایراد می‌گرفتند. ۲) گواهی ذوالشهادتینپیامبر گرامی اسلام صلی‌الله‌علیه‌وآله از سواء بن قیس؛ اسبی را خریداری نمود و پیش از دریافت آن، با انکار فروشنده روبرو گشت، در این هنگام، خزیمة بن ثابت انصاری به نفع رسول خدا گواهی داد و بر انجام چنین معامله‌ای تاکید ورزید. پس از آن، پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله از خزیمه پرسید:
«چگونه بر معامله‌ای گواهی دادی که شاهد رویداد آن نبودی؟»
خزیمه پاسخ داد:
ای رسول خدا! من تو را در نقل اخبار آسمانی راستگو می‌دانم، چگونه سخنان دیگرت را دروغ بشمارم؟
پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌وآله این سخن را پسندید و برای سپاسگذاری از معرفت والای خزیمه، گواهی او را برابر با گواهی دو نفر قرار داد و از آن پس به «ذوالشهادتین» معروف گشت.

منبع:
پرسمان عصمت، واحد پاسخ به سوالات دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، با اندکی تصرف

الهامش از جلیل و پیامش ز جبرئیل

سومین پیامبر خدا ۲۰ سال فراری بود

یادی از حضرت ادریس علیه السلام

وَاذْکُرْ فِی الْکِتَابِ إِدْرِیسَ إِنَّهُ کَانَ صِدِّیقًا نَّبِیًّا  وَرَفَعْنَاهُ مَکَانًا عَلِیًّا . (سوره مریم : ۵۷-۵۸)
حضرت ادریس علیه السلام از نواده هاى آدم و اولین کسى است که بعد از آدم و شیث به مقام پیامبرى نائل گردید.

چرا امام حسن(علیه السلام) صلح کرد؟

بخش اول: دلایل صلح

الف: از منظر جبهه معاویه

ب. دلایل صلح از منظر جبهه امام